Originally Published The Diplomat Published on Sep 08, 2023 Commentaries 0 Hours ago

मानक कार्यपद्धती आणि खुल्या संप्रेषणाची गरज आहे, विशेषत: जेव्हा तंत्रज्ञान अशा पद्धतीने वापरले गेल्यावर संवादाची गरज निर्माण झाली आहे.

चायनीज स्पाय बलून : संवादाची गरज

गेल्या आठवड्यात, जगाने असे गृहीत धरले की युनायटेड स्टेट्स आणि चीन संबंध सुधारण्याच्या मार्गावर आहेत, अमेरिकेचे परराष्ट्र सचिव अँटनी ब्लिंकन 5 फेब्रुवारी रोजी चीनला भेट देणार आहेत. परंतु मॉन्टानाच्या आकाशात चिनी गुप्तहेर फुगा दिसला. वायव्य युनायटेड स्टेट्सने ती शक्यता कमी केली, किमान तात्काळ भविष्यासाठी.

बिडेन प्रशासनाने 4 फेब्रुवारी रोजी मुत्सद्दी मोहीम सुरू होण्याच्या एक दिवस अगोदर, “वेळ योग्य असेल तेव्हाच तो जाईल” असे म्हणत मुत्सद्दी मिशन मागे घेतले.

यामुळे कदाचित चीन-अमेरिका अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष जो बिडेन आणि चीनचे अध्यक्ष शी जिनपिंग यांच्यातील बैठकीनंतर आणि नोव्हेंबरमध्ये बाली येथे तत्कालीन चीनचे परराष्ट्र मंत्री वांग यी आणि ब्लिंकेन यांच्यातील G-20 शिखर परिषदेनंतर संबंध निर्माण झाले होते.

दुसरीकडे, हे दोन्ही बाजूंमधील खुल्या, व्यावहारिक चर्चेसाठी आणि काही मानक कार्यप्रणाली (SOPs) स्थापित करण्याची गरज ओळखण्याची संधी म्हणून काम करू शकते ज्यामुळे अस्थिर क्रियाकलाप टाळता येतील, जे नियंत्रणाबाहेर जाऊ शकतात. हे असे गृहीत धरले जात आहे की SOPs आणि करारांच्या अभावामुळेच चीनने अशा क्रियाकलापांमध्ये गुंतले आहे जे दोन्ही बाजूंमधील आधीच बिघडत चाललेल्या संबंधांवर जोर देतात. संकटे हाताबाहेर जाण्यापासून वाचण्यासाठी राज्यांच्या वर्तनाला संयमित करतील आणि संवादाच्या माध्यमांची ओळख करून मोकळेपणा आणि पारदर्शकता आणेल अशा व्यावहारिक उपायांची स्थापना करण्याची महत्त्वाची गरज आहे.

चिनी पाळत ठेवणाऱ्या बलूनच्या दर्शनावर भाष्य करताना, ब्लिंकेन म्हणाले, “महाद्वीपीय युनायटेड स्टेट्सवर पाळत ठेवणारा फुगा उडवण्याचा चीनचा निर्णय अस्वीकार्य आणि बेजबाबदार आहे. 

या विशिष्ट घटनेत, पेंटागॉनने गेल्या आठवड्यात सांगितले की त्यांना एक चिनी पाळत ठेवणारा बलून “वायव्य युनायटेड स्टेट्सवर घिरट्या घालणारा” आढळला आहे. चिनी पाळत ठेवणाऱ्या बलूनच्या दर्शनावर भाष्य करताना, ब्लिंकेन म्हणाले, “महाद्वीपीय युनायटेड स्टेट्सवर पाळत ठेवणारा फुगा उडवण्याचा चीनचा निर्णय अस्वीकार्य आणि बेजबाबदार आहे. हे याबद्दल आहे. हे आमच्या सार्वभौमत्वाचे उल्लंघन आहे. हे आंतरराष्ट्रीय कायद्याचे उल्लंघन आहे.”

मॉन्टाना होस्ट करत असलेल्या अनेक लष्करीदृष्ट्या संवेदनशील साइटबद्दल चिंता आहेत. मोंटानाचे सिनेटर स्टीव्ह डेन्स (रिपब्लिकन) यांनी संरक्षण सचिव लायड ऑस्टिन यांना एक पत्र पाठवले आहे की या घटनेमुळे “मालमस्ट्रॉम एअर फोर्स बेस आणि युनायटेड स्टेट्सचे इंटरकॉन्टिनेंटल बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्र क्षेत्र हे या गुप्तचर संकलन मोहिमेचे लक्ष्य असल्याची महत्त्वपूर्ण चिंता निर्माण करते. … या फुग्याचा उड्डाण मार्ग, कोणत्याही तडजोड केलेल्या यूएस राष्ट्रीय सुरक्षेच्या मालमत्तेची आणि यूएसमधील सर्व दूरसंचार किंवा आयटी पायाभूत सुविधा ज्याचा वापर हा गुप्तचर फुगा वापरत होता ते स्थापित करणे अत्यावश्यक आहे.”

दरम्यान, चिनी परराष्ट्र मंत्रालयाच्या निवेदनात असे म्हटले आहे की फुगा “संशोधनासाठी वापरला जाणारा नागरी हवाई जहाज आहे, मुख्यतः हवामानशास्त्रीय, उद्देशांसाठी” आणि “जबरदस्तीच्या घटनेमुळे हवाई जहाजाच्या यूएस एअरस्पेसमध्ये अनपेक्षित प्रवेश केल्याबद्दल चिनी बाजू खेद व्यक्त करते. चीनची बाजू अमेरिकेच्या बाजूने संवाद सुरू ठेवेल आणि जबरदस्तीने घडलेल्या या अनपेक्षित परिस्थितीला योग्यरित्या हाताळेल.”

हे विधान पूर्वीच्या स्वरात लक्षणीय भिन्न आहे, ज्यामध्ये प्रवक्त्याने प्रतिक्रिया दिली की “चीन एक जबाबदार देश आहे आणि आम्ही नेहमीच आंतरराष्ट्रीय कायद्यानुसार वागतो. कोणत्याही सार्वभौम देशाच्या भूभागाचे किंवा हवाई क्षेत्राचे उल्लंघन करण्याचा आमचा कोणताही हेतू नाही. मी म्हटल्याप्रमाणे, आम्ही तथ्ये गोळा करत आहोत आणि पडताळत आहोत. आम्हाला आशा आहे की दोन्ही बाजू शांत डोक्याने आणि विवेकपूर्ण रीतीने हे प्रकरण एकत्रितपणे हाताळतील. ”

त्याच प्रेस ब्रीफिंगमध्ये, प्रवक्त्याने ब्लिंकेनच्या आगामी चीन दौऱ्याबद्दल अत्यंत नाकारले. अज्ञात जाणकार स्त्रोतांचा हवाला देऊन यूएस मीडियामध्ये या भेटीची व्यापकपणे नोंद झाली असली तरी, चीन आणि युनायटेड स्टेट्स या दोघांनीही हे घडत असल्याची अधिकृतपणे पुष्टी केली नव्हती.

हे देखील लक्षात घेण्यासारखे आहे की यूएस मीडियाने चिनी गुप्तचर फुग्याचे कव्हरेज करण्यास सुरुवात करेपर्यंत, चीनने फुग्याला अनपेक्षित दिशेने फिरवल्याचा उल्लेख केला नव्हता. हे अस्पष्ट आहे की चिनी लोकांनी यूएस सरकारला या फुग्याबद्दल बातमी ब्रेकिंग सुरू करण्यापूर्वी कळवली होती.

ब्लिंकेनचा दौरा पुढे ढकलल्याच्या घोषणेनंतर एका वेगळ्या पत्रकार परिषदेत, चिनी प्रवक्त्याने सांगितले की, “सर्व स्तरांवर संपर्क आणि संप्रेषण राखणे ही बाली येथे झालेल्या बैठकीत चीन आणि अमेरिकेच्या अध्यक्षांनी गाठलेली एक महत्त्वाची सामाईक समज आहे. दोन्ही बाजूंच्या मुत्सद्दी संघांच्या कार्यांपैकी एक म्हणजे द्विपक्षीय संबंधांचे योग्य व्यवस्थापन करणे, विशेषत: काही अनपेक्षित परिस्थिती थंड डोक्याने आणि विवेकपूर्ण रीतीने व्यवस्थापित करणे.

चीन आपल्या तंत्रज्ञानाच्या मर्यादेची चाचपणी करत आहे तसेच अमेरिकेसोबतचे आपले द्विपक्षीय संबंध विविध चाचण्यांमधून पुढे करत आहे.

अमेरिकेच्या F-22 लढाऊ विमानाने चिनी बलून ओला खाली पाडले शनिवारी दक्षिण कॅरोलिनाच्या किनारपट्टीवर, यूएस एअरस्पेसमध्ये शोधल्याच्या एका आठवड्यानंतर. या गोळीबारामुळे चीन अर्थातच संतापला आहे. चीनच्या परराष्ट्र मंत्रालयाने कथितरित्या यूएसने फुगा खाली केल्याबद्दल “तीव्र असंतोष आणि निषेध” व्यक्त केला आणि त्याला “उघड चिथावणी” म्हटले. आणि हा फुगा यूएस एअरस्पेसमध्ये असल्याची चीनने आधी कबुली दिल्यानंतर हे घडले.

फुग्याची परिस्थिती ही एक वेगळी घटना नाही. चीन आपल्या तंत्रज्ञानाच्या मर्यादेची चाचपणी करत आहे तसेच अमेरिकेसोबतचे आपले द्विपक्षीय संबंध विविध चाचण्यांमधून पुढे करत आहे. उदाहरणार्थ, बाह्य अवकाश क्षेत्रात चीनचे वर्तन त्रासदायक आहे आणि बेजबाबदार आणि अस्थिर क्रियाकलापांना हातभार लावत आहे. चिनी रॉकेटचा पृथ्वीच्या वातावरणात अनियंत्रित पुन:प्रवेश ही एक समस्या आहे. एक अलीकडील घटना एप्रिल 2021 मध्ये घडली जेव्हा चिनी रॉकेटचा ढिगारा पृथ्वीच्या वातावरणात पुन्हा घुसला आणि हिंदी महासागरात पडला.

ही देखील पहिलीच वेळ नव्हती. 2018 मध्ये, चीनची अवकाश प्रयोगशाळा, तियांगॉन्ग-1, पृथ्वीच्या वातावरणात अशाच अनियंत्रित पुन:प्रवेशावर होती. चीनच्या अंतराळ संस्थेचे अंतराळयानावरील नियंत्रण सुटले होते. चीनचा अंतराळ कार्यक्रम स्वतःचे अंतराळ स्थानक बनवण्याच्या किंवा चंद्राच्या दूरवर दक्षिण ध्रुव-एटकेन बेसिनवर उतरणे, चंद्रावरून खडक परत करणे आणि मंगळावर मोहिमेवर निघणे या पातळीवर परिपक्व झाला आहे, हे विचित्र आहे, परंतु चीन त्याचे मोडतोड किंवा इतर अवकाशयान नियंत्रित पद्धतीने खाली आणण्यासाठी जबाबदार पद्धतीने कार्य करत नाही.

जेव्हा 2018 चा कार्यक्रम झाला, तेव्हा एरोस्पेस सेंटर फॉर ऑर्बिटल अँड री-एंट्री डेब्रिस स्टडीजचे प्रमुख संचालक टेड जे. म्युएलहॉप्ट म्हणाले, “जाणूनबुजून पुन्हा प्रवेशासाठी काहीतरी डिझाइन करणे ही काही क्षुल्लक गोष्ट नाही, परंतु तरीही ती अशी गोष्ट आहे की जग एकूणच कडे वळलो आहे कारण आम्हाला गरज होती.” अवकाशातील आणि पृथ्वीवरील जीवनाची शाश्वतता सुनिश्चित करण्यासाठी आणि लोक आणि मालमत्तेच्या सुरक्षेसाठी हे राज्य आणि इतर अवकाश अभिनेते अशा प्रकारची पावले उचलत आहेत. परंतु चीन, जगातील प्रमुख अंतराळ शक्तींपैकी एक असूनही, अशा गंभीर चिंतेकडे पूर्णपणे दुर्लक्ष केल्याचे दिसून येते.

या घटना चीनने सर्व लोकांच्या सुरक्षिततेकडे दुर्लक्ष केल्याचे निदर्शक आहेत. स्पष्टपणे, या घटना घडल्या नाहीत कारण चीनकडे अशा दुर्घटना टाळण्यासाठी साधन नाही. चीन-यू.एस. शत्रुत्व तसेच इतर इंडो-पॅसिफिक सामर्थ्यांसह चीनचे समस्याग्रस्त संबंध, अशी उदाहरणे येत्या काही वर्षांत वाढण्याची शक्यता आहे. विद्यमान नियामक उपाय किंवा अगदी कमीत कमी काही मानक कार्यपद्धती (SOPs) स्थापित केल्याशिवाय, या घटना सामान्य होऊ शकतात, ज्यामुळे राज्यांमधील आधीच तणावपूर्ण संबंध आणखी अवघड बनतील. अशा SOPs ची सुरुवात करण्यासाठी महान शक्ती स्तरावर विकसित करणे आवश्यक आहे.

हे भाष्य मूळतः The Diplomat मध्ये प्रसिद्ध झाले आहे. 

हे लेखकाचे वैयक्तिक विचार आहेत

The views expressed above belong to the author(s). ORF research and analyses now available on Telegram! Click here to access our curated content — blogs, longforms and interviews.

Author

Rajeswari Pillai Rajagopalan

Rajeswari Pillai Rajagopalan

Dr Rajeswari (Raji) Pillai Rajagopalan is the Director of the Centre for Security, Strategy and Technology (CSST) at the Observer Research Foundation, New Delhi.  Dr ...

Read More +