महागाई आणि स्थलांतराच्या मुद्द्यांमुळे लोकांमध्ये असलेला राग आणि सत्ताधाऱ्यांविरुद्धच्या लाटेमुळे ट्रम्प पुन्हा राष्ट्राध्यक्ष बनले. पण आता मिळालेला हा जनाधार टिकवून ठेवताना त्यांची दमछाक होत आहे. नोव्हेंबरमधील मध्यावधी निवडणुकांपूर्वी देशातील राजकीय वातावरण शांत करणे, हे त्यांच्यापुढील सर्वात मोठे आव्हान असणार आहे.
अमेरिकेमध्ये राजकीय हिंसा काही नवीन नाही. मात्र सध्याच्या स्वरूपात ती अधिक चिंताजनक बनली आहे. अत्यंत ध्रुवीकरण झालेल्या समाजाकडे आता तंत्रज्ञानाचा असा वापर करण्याची क्षमता आणि साधने दोन्ही उपलब्ध झाली आहेत, ज्यांचा उपयोग अनेकदा वैरभावना ओळखण्यासाठी, त्यांना वाढवण्यासाठी आणि त्यांचे शस्त्रीकरण करण्यासाठी केला जातो.
मोठ्या प्रमाणात पक्षीय राजकारण या वाढत्या अस्वस्थतेला सतत बळ देत आहे. शनिवारी, जेव्हा डोनाल्ड ट्रम्प यांच्यावर वॉशिंग्टन डीसीमधील वॉशिंग्टन हिल्टन येथे झालेल्या कार्यक्रमादरम्यान तिसऱ्यांदा हल्ल्याचा प्रयत्न झाल्याचे दिसले, आणि यापूर्वी 2024 मध्ये पेनसिल्व्हेनियामध्ये गोळी लागून ते थोडक्यात बचावले होते, तेव्हा ही घटना पुन्हा एकदा अस्वस्थ करणारी वाटली. एक लक्षवेधी साम्य म्हणजे मार्च 1981 मध्ये Ronald Reagan यांच्यावरही याच हॉटेलबाहेर गोळीबार झाला होता. या ऐतिहासिक साम्य असूनही, आजच्या काळातील राजकीय ध्रुवीकरणाची तीव्रता आणि व्यापकता देशाच्या सामाजिक रचनेवर गंभीर परिणाम करत असल्याचे अनेक निरीक्षक मान्य करतात.
ट्रम्प हे 10 वर्षांहून अधिक कालावधीनंतर प्रथमच वार्षिक White House Correspondents Association Dinner मध्ये त्यांच्या अनेक वरिष्ठ अधिकाऱ्यांसह उपस्थित होते. जर या घटनेत कोणतीही सुरक्षा त्रुटी झाली असती, तर विशेषतः अमेरिका मध्यावधी निवडणुकांच्या उंबरठ्यावर असताना, देशाच्या राजकारणाची दिशा पुन्हा बदलू शकली असती. तरीही, या घटनेतून आणि यापूर्वीच्या अनुभवांतून काही महत्त्वाचे धडे समोर येतात, जे तुटलेल्या राजकीय व्यवस्थेच्या पुनर्बांधणीसाठी मार्गदर्शक ठरू शकतात.
ट्रम्प हे 10 वर्षांहून अधिक कालावधीनंतर प्रथमच वार्षिक White House Correspondents Association Dinner मध्ये त्यांच्या बहुतेक महत्त्वाच्या अधिकाऱ्यांसह उपस्थित होते.
अमेरिकेत बंदूक दाखवून वाढणारी हिंसा हा एक गंभीर राजकीय मुद्दा बनला आहे. अमेरिकेच्या संविधानातील सेकंड अमेंडमेंट मुळे हा विषय अधिक वादग्रस्त ठरतो, कारण तो नागरिकांना शस्त्र बाळगण्याचा अधिकार देतो. 2025 मध्येच अमेरिकेत सुमारे 40,000 लोक गोळीबाराच्या घटनांमध्ये मृत्यूमुखी पडले. याशिवाय, अलीकडील घटनांमधून असे दिसून येते की, तरुणांमध्ये बंदूक हिंसेची प्रवृत्ती वाढत आहे. युनाइटेड हेल्थकेअरचे सीईओ ब्रायन थॉम्पसन यांची 4 डिसेंबर 2024 रोजी मॅनहॅटनमधील एका हॉटेलबाहेर 26 वर्षीय लुईजी मॅंगिओने याने गोळ्या घालून हत्या केली.
गेल्या वर्षी उजव्या विचारसरणीचे इन्फ्लुएन्सर चार्ली किर्क यांच्या हत्येतील संशयित 22 वर्षांचा होता. पेनसिल्व्हेनियामध्ये ट्रम्पवर गोळीबार करणारा थॉमस मॅथ्यू क्रुक्स हा 20 वर्षांचा होता, तर सध्याच्या प्रकरणातील संशयित 31 वर्षांचा आहे. ही आकडेवारी एक ठराविक नमुना दर्शवते. या घटनांनंतर अमेरिकेत उदारमतवादी आणि पुराणमतवादी गटांमधील राजकीय संघर्ष अधिक तीव्र झाला आहे.
अमेरिकेत “लोन वुल्फ” प्रकारच्या हल्ल्यांचे प्रमाण वाढत असल्यामुळे वैयक्तिक आक्रमकता आणि इतरांच्या वतीने कृती करण्याची भावना यांच्यातील सीमारेषा धूसर होत आहे. मॅंगिओने ऑनलाइन माध्यमांवर “लोकनायक” म्हणून समोर आला, जो अमेरिकेतील आरोग्य व्यवस्थेविरुद्ध असलेल्या असंतोषातून प्रेरित होता. ट्रम्पवरील अलीकडील हल्ल्याचा संशयित कोल थॉमस अॅलन यानेही आपल्या कृतींना इतरांच्या दु:खाला प्रतिसाद म्हणून सादर केले आहे. अत्यंत टोकाचे वर्तन आणि राजकीय वर्गामध्ये वाढत चाललेली दंडमुक्तीची भावना हळूहळू अमेरिकन राजकारणात वाढत आहे. या प्रवृत्ती वेगळ्या करणे हे वॉशिंग्टनमधील राजकीय व्यवस्थेसाठी मोठे आव्हान ठरेल, आणि पुढील काही वर्षांत परिस्थिती अधिक गंभीर होण्याची शक्यता आहे.
अधिक तपासणी अंतर्गत, अॅलनचे प्रकरण राजकीय सूडभावनेचे एक टोकाचे उदाहरण वाटू शकते, परंतु त्याचे केवळ त्या चौकटीत विश्लेषण करणे ही गंभीर चूक ठरेल. हल्ल्यामागील स्पष्ट हेतू अद्याप अधिकाऱ्यांनी निश्चित केलेला नाही, मात्र घटनेपूर्वी अॅलनने पाठवलेल्या संदेशांमध्ये विविध राजकीय आणि वैचारिक प्रभावांचा गुंतागुंतीचा मिलाफ दिसतो. जेफ्री एपस्टीन प्रकरणापासून ते काही इव्हॅंजेलिकल विचारसरणीपर्यंत आणि इराण सोबत सुरू असलेल्या संघर्षापर्यंत विविध संदर्भ यात दिसून येतात, जे अधिक व्यापक आणि अस्थिर कथानकांच्या (नरेटिव्ह) एकत्र येण्याचे संकेत देतात. एकूणच, अमेरिकेतील राजकीय वातावरण अधिकाधिक तणावपूर्ण होत आहे, ज्यावर देशांतर्गत तणाव आणि बाह्य घडामोडी दोन्हींचा प्रभाव आहे.
देशाच्या राष्ट्राध्यक्षांविरुद्ध राजकीय सूडभावनेची पुनरावृत्ती ही केवळ योगायोग नसून, अमेरिकेतील राजकीय संवेदनशीलता कमकुवत होत चालल्याचे लक्षण आहे. डोनाल्ड ट्रम्प यांनी डेमोक्रॅट्सविरोधातील सत्ताविरोधी भावना आणि महागाई व स्थलांतर यांसारख्या मुद्द्यांवरील असंतोषाच्या पार्श्वभूमीवर पुन्हा सत्ता मिळवली असली, तरी ते यश टिकवणे कठीण ठरत आहे. देशांतर्गत पातळीवर एपस्टीन प्रकरणामुळे महाभियोगाच्या चर्चांना पुन्हा चालना मिळाली असून त्यांचा कार्यकाळ अस्थिर राहिला आहे. त्यांच्या लोकप्रियतेचा रेटिंग आता 38 टक्क्यांच्या ऐतिहासिक नीचांकी पातळीवर घसरला आहे. त्याचप्रमाणे, युद्ध, स्वतःला 'तारणहार' (Messianic figure) म्हणून सादर करण्याची त्यांची वृत्ती आणि त्यानंतर पोप लिओ चौदावे (Pope Leo XIV) यांच्याशी झालेला वाक्युद्ध, यामुळे त्यांच्या कट्टर समर्थक असलेल्या इव्हँजेलिकल ख्रिश्चन समुदायामध्ये अस्वस्थता पसरली आहे. परराष्ट्र धोरणाच्या बाबतीत परिस्थिती अधिक कठीण झाली आहे, विशेषतः नव्या युद्धांपासून दूर राहण्याच्या त्यांच्या आश्वासनांच्या पार्श्वभूमीवर. वाढत्या इंधन दरांसाठी अनेक अमेरिकन त्यांनाच जबाबदार धरत आहेत. मित्रदेशांमध्येही विश्वास कमी झाला आहे. मित्र राष्ट्रांमधील विश्वासाची पातळी सध्या ऐतिहासिक निचांकी पातळीवर असल्याचे दिसून येते. उदाहरणार्थ, ट्रम्प यांनी फॉकलंड बेटांवरील (माल्विनास) अर्जेंटिनाच्या दाव्याला पाठिंबा दर्शवल्यामुळे ब्रिटन आणि अमेरिका यांच्यातील संबंध ताणले गेले आहेत.
नोव्हेंबरमध्ये होणाऱ्या मध्यावधी निवडणुकांआधी अमेरिकेतील आणि विशेषतः ट्रम्प यांच्यापुढील सर्वात मोठे काम म्हणजे देशातील बिघडलेले राजकीय वातावरण शांत करणे. जगातील सर्वात मोठी अर्थव्यवस्था आणि जुनी लोकशाही असलेल्या देशातून कोणतीही नवी अस्थिरता निर्माण होणे जगाला परवडणारे नाही. कारण लोकशाही व्यवस्थेतील अशांतता केवळ त्या देशासाठीच नाही, तर संपूर्ण जगासाठी घातक ठरू शकते, असा इतिहास आहे.
हा लेख मुळात 'द इंडियन एक्सप्रेस'मध्ये प्रसिद्ध झाला आहे.
The views expressed above belong to the author(s). ORF research and analyses now available on Telegram! Click here to access our curated content — blogs, longforms and interviews.
Vivek Mishra is Deputy Director – Strategic Studies Programme at the Observer Research Foundation. His work focuses on US foreign policy, domestic politics in the US, ...
Read More +
PREV
